Bab 5: Pembentukan Malaysia

5.1 Konsep dan Latar Belakang Pembentukan Malaysia

Cadangan pembentukan Malaysia melibatkan penggabungan Persekutuan Tanah Melayu, Singapura, Sarawak, Sabah, dan Brunei. Idea ini dicetuskan oleh tokoh tempatan dan pemimpin British sejak abad ke-19.

Faktor Pembentukan Malaysia:

• Keselamatan: Menangani ancaman komunis di Singapura (Barisan Sosialis) dan Sarawak (CPO) yang mengancam kestabilan rantau Southeast Asia.
• Keseimbangan Kaum: Menyeimbangkan komposisi penduduk antara orang Melayu/Bumiputera dengan kaum bukan Bumiputera menerusi penyatuan Sabah dan Sarawak.
• Pembangunan Wilayah: Mempercepat kemerdekaan Sabah, Sarawak, Singapura, dan Brunei serta merancakkan pembangunan sosioekonomi di wilayah tersebut.
• Pengeluaran Pengaruh Barat: Mempercepat proses dekolonisasi British di Asia Tenggara selaras dengan hasrat PBB.

5.2 Reaksi Penduduk Tempatan dan Negara Jiran

1. Reaksi Dalam Negeri:

• Persekutuan Tanah Melayu: Mendapat sokongan majoriti parti politik dan rakyat.
• Singapura: PAP (Lee Kuan Yew) menyokong, manakala Barisan Sosialis menentang kerana mendakwa ia penjajahan bentuk baharu (neokolonialisme).
• Sarawak: Pada mulanya ditentang oleh SUPP dan PANAS (PANAS kemudian menyokong). Parti-parti lain seperti SNAP, PESAKA, dan BERJASA akhirnya menyokong menerusi Perikatan Sarawak.
• Sabah: Parti politik seperti UNKO, USNO, Pasok Momogun menuntut syarat jaminan keselamatan dan hak istimewa sebelum bersetuju menyertai Malaysia. Perkara 20 diperkenalkan.
• Brunei: Sultan Omar Ali Saifuddien menyokong pada peringkat awal, tetapi timbul penentangan daripada Parti Rakyat Brunei (PRB) pimpinan A.M. Azahari yang mencetuskan Pemberontakan Brunei. Brunei akhirnya menarik diri.

2. Reaksi Negara Jiran:

• Indonesia: Pada awalnya tidak menentang, tetapi kemudian melancarkan dasar Konfrontasi (Ganyang Malaysia) akibat terpengaruh dengan dakyah PKI (Parti Komunis Indonesia).
• Filipina: Presiden Macapagal menentang kerana mendakwa Sabah adalah sebahagian daripada wilayah Kesultanan Sulu.

5.3 Langkah Pembentukan Malaysia

Pembentukan Malaysia dilaksanakan melalui proses diplomasi, musyawarah, dan tinjauan pandangan rakyat.

Kronologi Langkah Utama:

1. Pengumuman Tunku Abdul Rahman (27 Mei 1961): Cadangan rasmi diucapkan di Majlis Makan Tengah Hari Persatuan Wartawan Luar Negeri Asia Tenggara di Singapura.
2. Jawatankuasa Setia Kawan Malaysia (JSKM): Ditubuhkan pada Julai 1961 untuk memberi kefahaman dan mengumpul pandangan pemimpin tempatan.
3. Suruhanjaya Cobbold (1962): Ditubuhkan bagi meninjau pandangan penduduk Sabah dan Sarawak. Hasil laporan menunjukkan 1/3 menyokong penuh, 1/3 menyokong dengan syarat, dan 1/3 mahukan kemerdekaan terlebih dahulu.
4. Jawatankuasa Antara Kerajaan (JAK): Diberdayakan untuk merangka Perlembagaan Malaysia dan menjaga kepentingan Sabah serta Sarawak (termasuk tuntutan Perkara 20).
5. Referendum Singapura (1962): Rakyat Singapura memilih Opsyen A (menyertai Malaysia dengan syarat-syarat khas).
6. Misi PBB (UNMM): Ditubuhkan atas desakan Indonesia dan Filipina untuk mengesahkan persetujuan rakyat Sabah dan Sarawak secara telus.

5.4 Perjanjian Malaysia 1963 (MA63) dan Pengisytiharan Malaysia

Inti Pati Utama Perjanjian Malaysia 1963:

• Semua urusan hal ehwal luar menjadi tanggungjawab Kerajaan Persekutuan.
• Agama Islam ialah agama Persekutuan, tetapi negeri Sabah dan Sarawak bebas mengamalkan agama lain. Bahasa Melayu ialah bahasa rasmi Persekutuan.
• Sabah dan Sarawak diberikan kuasa kawalan imigresen dan perkhidmatan awam negeri.
• Kerajaan Persekutuan menjamin peruntukan khas bagi pembangunan ekonomi Sabah dan Sarawak.
• Perwakilan Parlimen: Kerusi diperuntukkan kepada Sabah (16 kerusi), Sarawak (24 kerusi), dan Singapura (15 kerusi).

Pengisytiharan Malaysia:

• Diisytiharkan secara rasmi pada **16 September 1963** di Kuala Lumpur, Kuching (Sarawak), Kota Kinabalu (Sabah), dan Singapura.

5.5 Konfrontasi dan Usaha Menangani

Peristiwa Konfrontasi Indonesia:

• Dilancarkan pada 20 Januari 1963 dengan slogan **"Ganyang Malaysia"**.
• Tindakan ketenteraan dijalankan seperti pencerobohan ruang udara, serangan gerila di Sabah/Sarawak, dan pendaratan tentera di Labis serta Pontian, Johor.

Langkah Diplomatik Menangani Konfrontasi:

• Persidangan Manila (1963): Pertemuan antara Tunku Abdul Rahman, Soekarno, dan Macapagal menubuhkan MAPHILINDO.
• Misi PBB: Menghantar Suruhanjaya PBB untuk meninjau pandangan rakyat Sabah dan Sarawak.
• Penamatan Konfrontasi: Selepas Peristiwa G30S di Indonesia yang menumbangkan Presiden Soekarno, Jeneral Soeharto mengambil alih kepimpinan. Perjanjian Normalisasi Hubungan ditandatangani pada Ogos 1966.